Энэхүү эрсдэлийг бууруулах зорилгоор Шведийн Засгийн газар 2026 оны долдугаар сарын 23-нд уул уурхайн салбарын түүхэнд шинэ үе эхлүүлэх шийдвэр гаргаж, чухал металл болон газрын ховор элементийн олборлолтыг "үндэсний аюулгүй байдлын ашиг сонирхол" хэмээн албан ёсоор зарлав.
Энэ нь зөвхөн уул уурхайн салбарын бодлого өөрчлөгдөж буй хэрэг биш бөгөөд Европын түүхий эдийн аюулгүй байдал, батлан хамгаалах үйлдвэрлэл, эрчим хүчний шилжилт, өндөр технологийн үйлдвэрлэлд урт хугацааны нөлөө үзүүлэх стратегийн алхам гэж шинжээчид үзэж байна.
Өнөөдөр дэлхийн газрын ховор элементийн олборлолт, боловсруулалтын ихэнхийг БНХАУ хянадаг. Цахилгаан автомашины мотор, салхин турбин, хиймэл дагуул, батлан хамгаалах систем, ухаалаг гар утас зэрэг өндөр технологийн бараа бүтээгдэхүүнүүд эдгээр түүхий эдээс шууд хамаардаг.
Сүүлийн жилүүдэд АНУ, Европын Холбоо, Япон зэрэг орнууд нийлүүлэлтийн эрсдэлийг бууруулахын тулд өөр эх үүсвэрүүдийг эрчимтэй хөгжүүлж эхэлсэн бөгөөд Шведийн шинэ бодлого нь энэ стратегийн нэг хэсэг болж байна.
Шведийн хойд хэсэгт орших Per Geijer орд нь Европын хамгийн ирээдүйтэй газрын ховор элементийн төслүүдийн нэг гэж үнэлэгддэг.
Уг ордын нөөцөд:
- ойролцоогоор 1.2 тэрбум тонн ашигт малтмалын нөөц
- 2.2 сая тонн газрын ховор элементийн исэл
- төмрийн хүдэр болон бусад чухал металлууд
агуулагдаж байгаа талаар албаныхан мэдээлжээ.
Хэрэв олборлолт бүрэн эхэлбэл Европ газрын ховор элементийн импортын тодорхой хэсгийг өөрийн эх үүсвэрээс хангах боломжтой болох юм.
Шведийн Эрчим хүч, аж үйлдвэрийн сайд бөгөөд Шадар сайд Эбба Бушийн танилцуулсан шинэ стратегийн хүрээнд:
- уурхайн зөвшөөрөл олгох хугацааг богиносгох,
- байгаль орчны үнэлгээний процессыг шинэчлэх,
- томоохон төслүүдэд төрөөс хөрөнгө оруулалтын дэмжлэг үзүүлэх,
- хөрөнгө оруулагчдыг татах тусгай механизм бий болгох
ажлуудыг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөжээ.
Энэ нь Европ дахь хамгийн удаан үргэлжилдэг уурхайн зөвшөөрлийн тогтолцоог шинэчлэх томоохон алхам гэж үзэж байна.
Газрын ховор элемент нь зөвхөн цахилгаан автомашин бус:
- сөнөөгч онгоц,
- пуужингийн удирдлагын систем,
- радар,
- дрон,
- хиймэл дагуул,
- өндөр хүчин чадлын соронзон төхөөрөмж
үйлдвэрлэхэд зайлшгүй шаардлагатай.
Орос-Украины дайнаас хойш Европ батлан хамгаалах үйлдвэрлэлээ эрчимтэй өргөжүүлж байгаа бөгөөд түүхий эдийн найдвартай нийлүүлэлт стратегийн ач холбогдолтой асуудал болсон байна.
Шинэ бодлого эдийн засгийн хувьд том боломж авчрах ч байгаль орчны байгууллагууд болон Сами үндэстний төлөөлөгчид уул уурхайн төслүүдийг өргөжүүлэх нь уламжлалт цаа бугын аж ахуй, экосистемд сөрөг нөлөө үзүүлнэ гэж болгоомжилж байна.
Тиймээс Засгийн газар зөвшөөрлийн процессыг хурдасгахын зэрэгцээ байгаль хамгаалал болон нутгийн иргэдийн эрхийг тэнцвэртэй авч үзэх шаардлагатай хэвээр байгаа юм.
Шведийн энэхүү шийдвэр нь дэлхий нийт чухал ашигт малтмалын шинэ өрсөлдөөн рүү орсныг дахин харууллаа.
Монгол Улс газрын ховор элемент, зэс, литийн боломжит нөөцөөрөө олон улсын хөрөнгө оруулагчдын анхаарлыг татаж буй энэ үед Европ түүхий эдийн шинэ эх үүсвэр хайж эхэлсэн нь Монголын уул уурхайн салбарт ч шинэ боломж нээж болзошгүй.
Ялангуяа Европын үйлдвэрлэгчид Хятадаас хараат байдлаа бууруулах зорилгоор нийлүүлэлтийн шинэ түншүүдийг эрэлхийлж байгаа нь Монголын стратегийн ашигт малтмалын төслүүдэд урт хугацааны хөрөнгө оруулалт татах боломжийг нэмэгдүүлж байна.
