Тэрбээр есдүгээр сарын 9-нд Техас мужийн Даллас хотод болсон Бүгд Найрамдах намын анхны завсрын сонгуулийн чуулган дээр уг амлалтаа дэвшүүлсэн байна. Трамп энэхүү төлбөрийг “Trump dividend” буюу “Трампын ногдол ашиг” гэж нэрлээд, Бүгд Найрамдах нам сонгуульд ялсан тохиолдолд хэрэгжүүлнэ гэж хэлжээ.
“Хэрэв Бүгд Найрамдах нам Төлөөлөгчдийн танхим болон АНУ-ын Сенатад ялалт байгуулбал, эдийн засгийн асар их хүч чадал, амжилтынхаа үндсэн дээр Америкийн насанд хүрсэн иргэн бүрд 5,000 ам.долларын ногдол ашиг олгоно” гэж Трамп хэлсэн байна.
Түүний мэдэгдлээр уг мөнгийг зөвхөн АНУ-ын дотоодод зарцуулах нөхцөлтэй байх аж. Трамп “Канад, Хятад, Герман руу аваачиж зарцуулахгүй, АНУ-д зарцуулах ёстой” хэмээн тодотгожээ.
Гэвч Ерөнхийлөгч төлбөрийг яг ямар механизмаар олгох, хэзээнээс хэрэгжүүлэх, ямар эх үүсвэрээр санхүүжүүлэх талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл өгөөгүй байна. Мөн уг мөнгийг Ерөнхийлөгч дангаараа төсвөөс гаргах эрхтэй эсэх нь тодорхойгүй бөгөөд ийм хэмжээний шууд төлбөрийн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхийн тулд Конгрессын хууль тогтоомж шаардлагатай гэж хууль, төсвийн шинжээчид үзэж байна.
АНУ-д ойролцоогоор 270 сая насанд хүрсэн иргэн байгаа гэж тооцвол нэг хүнд 5,000 ам.доллар олгох хөтөлбөрийн нийт өртөг ойролцоогоор 1.35 их наяд ам.доллар хүрэх юм. Энэ нь холбооны засгийн газрын төсөвт асар их дарамт учруулах хэмжээний зардал бөгөөд одоогийн төсвийн алдагдал, улсын өрийн нөхцөлд хэрхэн санхүүжүүлэх нь уг саналын хамгийн том асуудлын нэг болж байна.
Дэд Ерөнхийлөгч Ж.Д.Вэнс дараа нь уг төлбөрт өндөр орлоготой иргэдийг хамруулахгүй байх боломжийг дурдсан бөгөөд тарифын орлогоор тодорхой хэмжээг нь санхүүжүүлэх санаа ч яригдсан байна. Гэвч энэ нь Трампын анхны мэдэгдэлд тодорхой тусгагдаагүй бөгөөд хэн хамрагдах, орлогын ямар босго тавих талаар одоогоор албан ёсны нөхцөл гараагүй байна.
Трампын шинэ амлалт нь өмнө нь дэвшүүлж байсан тарифын орлогоос иргэдэд ногдол ашиг тараах санаатай төстэй байна. Тэрбээр 2025 онд бага болон дунд орлоготой америкчуудад 2,000 ам.долларын “тарифын ногдол ашиг” олгох санаа дэвшүүлж байсан ч уг төлөвлөгөө хэрэгжээгүй. Судалгаагаар 2,000 ам.долларын ийм төлбөрийг тодорхой орлогын босготойгоор хэрэгжүүлэхэд хэдэн зуун тэрбум ам.долларын зардал гарах бөгөөд тарифын орлого дангаараа бүх зардлыг нөхөхөд хангалтгүй байж болзошгүй гэж тооцож байжээ.
Тиймээс 5,000 ам.долларын шинэ амлалтын санхүүжилт хамгийн их анхаарал татаж байна. Трамп эдийн засгийн хүчтэй өсөлт болон тарифын бодлогоос орж ирэх орлогыг онцолсон боловч 1.35 их наяд ам.долларын хэмжээний хөтөлбөрийг бүрэн санхүүжүүлэх тодорхой төсөв, тооцоо танилцуулаагүй байна. Өмнөх тарифын ногдол ашгийн тооцооллууд ч тарифын орлого ийм хэмжээний төлбөрийг дангаараа санхүүжүүлэхэд хүрэлцэхгүйг харуулж байсан.
Нөгөө талаас энэхүү амлалт нь эдийн засгийн бодлогоос гадна улс төрийн ач холбогдолтой болж байна. АНУ-ын завсрын сонгуульд эрх баригч нам суудлаа алдах нь түүхэн түгээмэл хандлага бөгөөд 2026 оны сонгуулийн өмнө Бүгд Найрамдах намд улс төрийн сорилт нэмэгдэж байгаа талаар Reuters болон бусад хэвлэлүүд мэдээлжээ. Нам бус улс төрийн шинжээчид Төлөөлөгчдийн танхимын хяналтын өрсөлдөөнд Ардчилсан намд давуу боломж байгаа гэж үзэж байгаа бол Сенатын хяналтын асуудал илүү тодорхой бус хэвээр байна.
Трампын хувьд энэ удаагийн амлалт нь зөвхөн эдийн засгийн бодлогын санал бус, сонгогчдыг Бүгд Найрамдах намын төлөө санал өгөхөд уриалсан улс төрийн мессеж болж байна. Тэрбээр Далласын чуулганы үеэр сонгогчдод арваннэгдүгээр сарын сонгуулиар өөрийг нь саналын хуудсан дээр байгаа мэтээр төсөөлөн санал өгөхийг уриалж, Бүгд Найрамдах нам ялбал “та нар ч бас ялна” гэсэн байр суурийг илэрхийлсэн байна.
Одоогоор “Трампын ногдол ашиг” нь батлагдсан хөтөлбөр биш, Ерөнхийлөгчийн улс төрийн амлалт хэвээр байна. Түүнийг хэрэгжүүлэхийн тулд Конгрессын зөвшөөрөл, санхүүжилтийн тодорхой эх үүсвэр, хамрагдах иргэдийн шалгуур болон төлбөр олгох эрх зүйн механизм шаардлагатай. Иймээс Бүгд Найрамдах нам арваннэгдүгээр сарын сонгуульд ялсан ч 5,000 ам.долларын төлбөрийг автоматаар олгоно гэсэн үг биш бөгөөд дараагийн алхам нь Конгресс дахь хууль тогтоох үйл явцаас шалтгаална.