Зах зээлийн гол хөдөлгөгч хүчин зүйл нь Ойрхи Дорнод дахь геополитикийн нөхцөл байдал, дэлхийн нийлүүлэлтийн эрсдэл болон томоохон үйлдвэрлэгч орнуудын олборлолтын бодлого болж байна.
Шинжээчдийн үзэж байгаагаар Израиль–Ирантай холбоотой хурцадмал байдал бүрэн намжаагүй, Улаан тэнгисээр дамжин өнгөрөх тээврийн эрсдэл хэвээр байгаа нь газрын тосны үнэд дэмжлэг үзүүлж байна. Далайн тээврийн даатгалын зардал өсөж, зарим тээврийн компаниуд маршрутаа өөрчилсөн нь нийлүүлэлтийн хугацаа уртасах эрсдэлийг бий болгожээ.
Нөгөө талаар OPEC+ олборлолтын бодлогоо зах зээлийн нөхцөлтэй уялдуулан хэрэгжүүлсээр байна. Саудын Араб, ОХУ тэргүүтэй гишүүн орнууд дэлхийн зах зээлд илүүдэл нийлүүлэлт үүсгэхгүй байх зорилгоор олборлолтоо үе шаттайгаар зохицуулж байгаа нь үнийг дэмжих гол хүчин зүйл болж байна. Хэдийгээр зарим гишүүн улс олборлолтоо нэмэгдүүлэх боломжтой болсон ч картелийн зүгээс зах зээлийн тогтвортой байдлыг нэн тэргүүнд тавьж байгаа юм.
АНУ-ын Эрчим хүчний мэдээллийн албаны (EIA) хамгийн сүүлийн тайланд тус улсын арилжааны газрын тосны нөөц хүлээлтээс бага хэмжээгээр буурсан нь эрэлт харьцангуй тогтвортой байгааг харуулжээ. Үүний зэрэгцээ зуны аяллын улирал үргэлжилж байгаа нь бензин болон нисэх онгоцны түлшний хэрэглээг нэмэгдүүлж, нефтийн эрэлтийг дэмжиж байна.
Харин БНХАУ-ын эдийн засгийн сэргэлт зах зээлд холимог дохио өгсөөр байна. Аж үйлдвэрийн үйлдвэрлэл аажмаар нэмэгдэж байгаа ч үл хөдлөх хөрөнгийн салбарын хүндрэл, хэрэглээний өсөлт удааширсан нь дэлхийн нефтийн эрэлтийн өсөлтийг хязгаарлах эрсдэл хэвээр байгааг шинжээчид онцолж байна. Хятад улс дэлхийн хамгийн том газрын тос импортлогч учраас тус улсын эдийн засгийн үзүүлэлтүүд нефтийн үнэд хүчтэй нөлөөлдөг.
Монгол Улсын хувьд олон улсын зах зээл дээрх үнийн өсөлт нь шатахууны импортын өртөгт шууд нөлөөлөх эрсдэлтэй. Монгол улс шатахууныхаа дийлэнх хувийг импортоор хангадаг тул дэлхийн зах зээл дээрх үнийн савлагаа дотоодын жижиглэнгийн үнэд тодорхой хугацааны дараа тусдаг. Ялангуяа намрын ургац хураалт, барилгын улирал үргэлжилж байгаа үед дизель түлшний эрэлт нэмэгдэх нь нийлүүлэлтийн тогтвортой байдлыг чухал асуудал болгож байна.
Уул уурхайн салбар ч газрын тосны үнийн өөрчлөлтийг анхааралтай ажиглаж байна. Нүүрс, зэс, алт олборлогч компаниудын ашиглалтын зардлын томоохон хэсгийг түлш эзэлдэг тул дизель түлшний үнэ өсөх нь олборлолтын нэгж өртгийг нэмэгдүүлэх эрсдэлтэй. Үүний зэрэгцээ тээврийн зардал өсөх нь экспортын өрсөлдөх чадварт нөлөөлөх боломжтой.
Олон улсын хөрөнгө оруулалтын банкууд оны хоёрдугаар хагаст Brent төрлийн газрын тосны үнэ 75–85 ам.долларын хооронд хэлбэлзэнэ гэж таамаглаж байна. Хэрэв Ойрхи Дорнодын нөхцөл байдал хурцадвал үнэ үүнээс дээш өсөх боломжтой. Харин дэлхийн эдийн засгийн өсөлт саарч, эрэлт буурвал газрын тосны үнэ дахин дарамтад орох эрсдэлтэй.
Иймээс ойрын саруудад газрын тосны зах зээлийн чиг хандлагыг OPEC+-ийн дараагийн шийдвэр, АНУ-ын нефтийн нөөцийн мэдээлэл, БНХАУ-ын эдийн засгийн үзүүлэлтүүд болон геополитикийн нөхцөл байдал тодорхойлох төлөвтэй байна. Монголын хувьд импортын нийлүүлэлтийг тогтвортой хадгалах, үнийн огцом савлагааны эрсдэлийг бууруулах нь эрчим хүчний аюулгүй байдлын чухал зорилт хэвээр байх болно.
